كاریگه‌رى تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌سه‌ر فه‌رهه‌نگى زمانى كوردى

(PP 317 – 330)

م.ى.تریفه‌ محه‌مه‌د فه‌ره‌ج                            م.ى.كه‌ژاڵ جهابهخش محه‌مه‌د

به‌شى كوردى زانكۆى گه‌رمیان                    به‌شى كوردى زانكۆى گه‌رمیان

Trefa.mohamed@garmian.edu.krd                  Kazhal.jhabakh@garmian.edu.krd

بڵاوكردنه‌وه‌ : 29/10/2020

DOI: https://doi.org/10.31972/jickpll19.19

پوخته‌:

    ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ به‌ناونیشانى (كاریگه‌رى تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌سه‌ر فه‌رهه‌نگى زمانى كوردی)ه‌ ، تێیدا ڕێبازى وه‌سفى په‌یڕه‌وكراوه‌. ئاشكرایه‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان پانتاییه‌كى فراوانى له‌ ژیانى تاكدا داگیركردووه‌ , تاكه‌كانى كۆمه‌ڵ بۆ دروستكردنى په‌یوه‌ندى ڕۆژانه‌ به‌شێكى كاته‌كانیان له‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كاندا به‌سه‌ر ده‌به‌ن.

بۆیه‌ یه‌كێك له‌و لایه‌نه‌ گرنگانه‌ى نێو ژیان و كۆمه‌ڵگاى مرۆڤایه‌تى له‌ ئه‌مڕۆدا بونى تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانه‌ , وه‌ك ئامرازێك بۆ په‌یوه‌ندیكردن و نزیكبونه‌وه‌ى كۆمه‌ڵگا له‌ یه‌كترى,  له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ژیان ڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌سته‌ به‌ كۆمه‌ڵ، هه‌ر گۆڕانكارییه‌ك له‌ كۆمه‌ڵدا ڕوبدات ڕاسته‌خۆ كاریگه‌رى له‌سه‌ر زمان و فه‌رهه‌نگى زمان و فه‌رهه‌نگى ئاوه‌زیى ده‌بێت .

توێژینه‌وه‌كه‌ له‌ دو به‌ش پێكهاتوه‌ : به‌شى یه‌كه‌م چه‌مك و پێناسه‌ى تۆڕه‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ، هه‌روه‌ها كاریگه‌رییه‌ ئه‌رێنییه‌كانى تۆڕه‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌سه‌ر زمان و كاریگه‌رییه‌ نه‌رێنییه‌كانى تۆڕه‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌سه‌ر زمان خراو‌نه‌ته‌ڕو.

له‌ به‌شى دوه‌مدا پێناسه‌ى فه‌رهه‌نگ ، جۆره‌كانى فه‌رهه‌نگ ، كاریگه‌رى تۆڕه‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌ سه‌ر فه‌رهه‌نگى گشتى زمان هه‌روه‌ها كاریگه‌رى تۆڕه‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌ سه‌ر فه‌رهه‌نگى ئاوه‌زى باسكراوه‌. له‌ كۆتایی توێژینه‌وه‌كه‌دا ئه‌نجام و پوخته‌ى توێژینه‌وه‌ به‌زمانه‌ عه‌ره‌بی و ئینگلیزى له‌گه‌ڵ ئه‌و سه‌رچاوانه‌ى سودیان لێ وه‌رگیراوه‌ ، خراونه‌ته‌ڕو.

وشه‌ كلیلیه‌كان:فه‌رهه‌نگى گشتى,فه‌رهه‌نگى ئاوه‌زى,تۆڕى كۆمه‌ڵایه‌تى,وشه‌سازى.

تەواوی توێژینەوەکە بخوێنەوە

سه‌رچاوه‌كان به‌ زمانى كوردى :

1. حه‌مه‌ئه‌مین,خۆشناو عه‌زیز,ڕه‌شید,سه‌لام ڕه‌حیم(2019)فه‌رهه‌نگى زمان و پرۆسه‌ فه‌رهه‌نگییه‌كان له‌ زمانى كوردیدا,گ.ز.گه‌رمیان ,ژ.6
2. حه‌مید,ساكار ئه‌نوه‌ر(2009)وشه‌خواستن له‌ زمانى كوردیدا,نامه‌ى ماسته‌ر ,زانكۆى سه‌ڵاحه‌دین.
3. خالد,هیوا سه‌لام(2017)كاریگه‌رى تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان له‌سه‌ر زمانى كوردى,گ.ز.ڕاپه‌ڕین ,ژ.10 ساڵى چواره‌م.
4. دزه‌یی,عه‌بدولواحید موشیر(2014)لێكسیكۆلۆجى,چاپى دوه‌م.
5. ڕه‌حیمى,كامه‌ران(2007)خه‌سارناسى و وشه‌سازى له‌ زمانى كوردیدا,وه‌رزنامه‌ى زانستى زمانه‌وان لێكۆڵینه‌وه‌,كۆڕى زانستى زمانى كوردى-ئێران,ئاراس,هه‌ولێر.
6. سه‌عید,محه‌مه‌د مه‌جید(2015) فه‌رهه‌نگ و پرۆسه‌ى به‌لێكسیمبون له‌ زمانى كوردیدا,نامه‌ى ماسته‌ر ,زانكۆى سلێمانى.
7. شوانى,ڕه‌فیق(1998)كاریگه‌رى بزوتنه‌وه‌ى كورد و فراوانبونى فه‌رهه‌نگى وشه‌ى زمانى كوردى,گ.ز.كاروان,ژ.127
8. صدیق,فاروق عومه‌ر(2013)له‌دایك بونى وشه‌.
9. عه‌بدولڕه‌حیم,عوسمان كه‌ریم(2014)وشه‌سازى زمانى كوردى و ڕێگاكانى ده‌وڵه‌مه‌ندكردنى,نامه‌ى ماسته‌ر,زانكۆى سلێمانى.
10. عه‌بدوڵلا,ڕۆژان نورى(2013)فه‌رهه‌نگى زمان و زاراوه‌سازى كوردى,چاپى دوه‌م,چاپخانه‌ى چوارچرا.
11. عه‌لى, به‌كر عومه‌ر,عه‌بدولغه‌نى,سوزان سه‌عدوڵڵا(2019)زاراوه‌ له‌ فه‌رهه‌نگى زمانى كوردیدا, گ.ز.گه‌رمیان, ژ.6
12. مه‌حوى,محه‌مه‌د(2016)مه‌نامه‌,چاپى یه‌كه‌م,چاپخانه‌ى ئه‌ندێشه‌.
13. محه‌مه‌دئه‌مین,میدیا مراد(2009)لێكدان و خستنه‌پالَ له‌ زمانى كوردیدا,نامه‌ى ماسته‌ر,زانكۆى سه‌ڵاحه‌دین.
14. موكریانى,هه‌ژار,هه‌مبانه‌ بۆرینه‌.

سه رچاوه كان به زمانى فارسى:

15ز       امين افشار، مريم و محمدى نيا ، مهدى ( 1396)، مقايسه تغييرات صرفى واژگان زبان فارسى بين تلگراف و فضاى مجازى ، دومين كنفرانس بين المللى ادبيات و زبان شناسى.

16. بخشى ، اختيار (1395)، بررسى و نقد بخش نحو دستور زبان فارسى معاصر ژيلبر لازار، http://maqalat-e-bakhshi.blogfa.com/post/4/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88
17. حسينى بهشتى ، ملوك السادات (1393)، ساختواژه، اصطلاح شناسى و مهندسى دانش ، چاپ اول ، پژوهشگاه علوم وفناورى اطلاعات ايران ، تهران.
18. خورشيديان ، رائيكا وديگران ( 1393) ،نقش رسانه ها در هدايت فرهنگ عمومى (بررسى موردى : جريان مد در جامعه) ، رسانه و فرهنگ ، پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى ، سال چهارم ، شماره دوم .
19. ذوالفقارى ، حسن ( 1388) ، بررسى ضرب المثلهاى در دو سطح واژگانى و نحوى ، فنون ادبى (علمى – پژوهشى)، سال اول ، شماره 1 ، دانشگاه اصفهان.
20. رحمان زاده ، سيدعلى (1389)، كاركرد شبكه هاى اجتماعى مجازى در عصر جهانى شدن ، مطالعات راهبردى جهانى شدن ، سال اول ، پیش شماره اول .
21. سايت / تعريف شبكه هاى اجتماعى چيست ؟(شبكه اجتماعى ) – متمم ،محل توسعه مهارت هاى من.
22. سبزعليپور ، جهاندوست و نيك گهر ، سيده فاطمه (1393)، فرهنگ نگارى گويشى ، مطالعه موردى : بررسى فرهنگ نگارى در گيلكى ، فصلنامه علمى – پژوهشى دانشگاه الزهرا ، سال ششم ، شماره 11.
23. شريفى ، شهلا ، مولوى وردنجانى ، آرزو ( 1387)، پربسامد ترين روابط مفهومى ميان واژگان ، مجله زبان وادبيات فارسى ، سال ششم ، دانشگاه سيستان و بلوچستان .
24. شوهانى ، عليرضا و حسينى، سارا ( 1397)، بررسى وجوه تأثير فضاى مجازى بر زبان و ادبيات فارسى معاصر ، نشريه زبان و ادب فارسى ، سال71، شماره 237، دانشگاه تبريز.
25. شيرزاده طالقانكى ، فاطمه (1391)، واژه و واژگان در زبان ، مؤسسه فرهنگى و اطلاع رسانى تبيان.
26. گلفام ،ارسلان (1393) ، اصول دستور زبان ، چاپ ششم ، تهران.
27. عدلى پور ، صمد و قاسمى ، وحيد و ميرمحمد تبار ، سيد احمد ( 1393)، تأثير شبكه هاى اجتماعىفيس بوك بر هويت فرهنگى جوانان شهر اصفهان ، فصلنامه تحقيقات فرهنگى ايران ، دوره هفتم ، شماره1 .
28. قاسمى زاده ، بهرنگ و رحيمى، سعيد (1385)، ارائه يك واژگان براى كلمات فارسى .
29. قانعيان سبدانى، مهناز (1390)، بررسى تأثير رسانه هاى جهانى بر هويت فرهنگى جوانان، فصلنامه ى مطالعات راهبردى سياستگذارى عمومى ، دوره2 ، شماره5 . sspp.iranjournals.ir/article_2477.html
30. كاظم زاده ، موسى و كوهى ، كمال (1389) ، نقش وسايل نوين ارتباط جمعى درتوسعه فرهنگى ، موانع و راهكارها ، فصلنامه مطالعات فرهنگ – ارتباطات ، سال دوازدهم ، شماره دوازدهم .
31. ماژين ، فرخنده قاسمى و قديانلو ، افسانه و قاسمى ، راضيه ، (1395) ، بررسى اثربخشى به كارگيرى واژگان ذهنى در ارتباط با درك مطلب دانش اموزان پايه چهارم، پژوهشهاى زبان شناسى دانشجويان 405دانشگاه تربيت معلم شرافت .
32. مدرسى ، فاطمه ( 1387) ، از واج تا جمله فرهنگ زبان شناسى – دستورى، چاپ دوم ، نشر چاپار ، تهران .
33. مرئى ، آزاده ( 1395)، شبكه هاى اجتماعى ، از ديروز تا امروز ، مؤسسه فرهنگى و اطلاع رسانى تبيان ،https://article.tebyan.net
34. المشكوه الدينى ، مهدى (1391)، سير زبان شناسى ، چاپ ششم ، انتشارات دانشگاه فردوسى ، مشهد.
35. مشكوه الدينى، مهدى (1391)، دستور زبان فارسى واژگان و پيوندها ، چاپ ششم ، ويراست 2 ، تهران.
36. نجفيان ، آرزو (پاييز وزمستان1392) ، بازشناسى واژه هاى مشتق در ذهن گويشوران زبان فارسى از منظر روانشناسى زبان و كاربرد ان در واژه‌گزينى ، پژوهشهاى زبانى ، سال 4 ، شماره 2 ، تهران.

سه رچاوه كان به زمانى ئينگليزى:

37-Ahika Belal h of I unce of digtal social mediain writing and speaking of teriay  leud student /B R A  university;Department of English and Human ties.

38-Aitchison, J.1989 . Words  in the mind :An introducation to the mental lexicon , Basil: Blackwell.

سايته كان:

39-https://com,jessica grabrow,2014

40-pars.ie/publications/papers/pre-prints/farsi-lexicon.pdf  

41-https://motamem.org/شبکه-های-اجتماعی-چه-هستند-و-چگونه-تعریف